Jak zachowuje się narkoman? Sygnały, które powinny zaniepokoić

Nie ma jednego sposobu zachowania charakterystycznego dla każdej osoby uzależnionej od narkotyków. Bardziej niepokojące są wyraźne i powtarzające się zmiany w codziennym funkcjonowaniu: wahania nastroju, większa skrytość, zaniedbywanie obowiązków, zmiana rytmu snu, problemy finansowe, wycofanie z relacji albo okresy nietypowego pobudzenia lub senności.

Jeden taki sygnał nie oznacza jeszcze uzależnienia. Ważne jest, czy pojawia się ich kilka, utrzymują się w czasie i zaczynają wpływać na relacje, pracę, naukę lub codzienne obowiązki.

Trzeba też pamiętać, że zachowanie może wyglądać różnie w zależności od rodzaju substancji oraz od tego, czy osoba jest pod jej wpływem, po jej odstawieniu czy używa jej od dłuższego czasu.

Jak zachowuje się osoba uzależniona od narkotyków?

Najczęściej bliscy zauważają nie jeden charakterystyczny objaw, ale zmianę dotychczasowego sposobu funkcjonowania. Mogą pojawić się m.in.:

• nagłe lub częste wahania nastroju,
• drażliwość, niepokój albo nietypowe pobudzenie,
• okresy nadmiernej energii przeplatające się ze zmęczeniem lub sennością,
• coraz większa skrytość i unikanie pytań o to, gdzie dana osoba była i co robiła,
• zmiana znajomych, zainteresowań lub sposobu spędzania czasu,
• zaniedbywanie pracy, szkoły, obowiązków domowych albo wcześniejszych zainteresowań,
• problemy finansowe lub częsta, niewyjaśniona potrzeba pieniędzy,
• wyraźna zmiana rytmu snu i apetytu,
• wycofywanie się z relacji rodzinnych i społecznych.

Takie zmiany mogą być sygnałem, że z używaniem substancji zaczyna wiązać się coraz więcej problemów. Żaden z tych objawów pojedynczo nie potwierdza jednak ani używania narkotyków, ani uzależnienia. Podobne zachowania mogą mieć także inne przyczyny, np. silny stres, problemy psychiczne lub chorobę.

Bardziej niepokojący jest dopiero powtarzający się wzorzec kilku zmian naraz, zwłaszcza jeśli z czasem coraz mocniej wpływa on na relacje, obowiązki i codzienne życie.

Sprawdź też: Jak działają opioidy.

Jakie fizyczne oznaki mogą towarzyszyć używaniu narkotyków?

U osoby używającej narkotyków mogą pojawiać się również zmiany widoczne w wyglądzie i funkcjonowaniu organizmu. Zwracają uwagę m.in.:

• nietypowo rozszerzone albo zwężone źrenice,
• zaczerwienione lub przekrwione oczy,
• drżenie rąk,
• problemy z koordynacją ruchową,
• niewyraźna mowa,
• nagłe zmiany masy ciała,
• pogorszenie higieny i wyglądu,
• nietypowa senność albo przeciwnie – długotrwałe pobudzenie i brak snu.

Takie objawy mogą towarzyszyć używaniu substancji psychoaktywnych, ale nie pozwalają na podstawie samego wyglądu ustalić, jaki narkotyk został użyty ani czy dana osoba jest uzależniona. Znaczenie ma cały obraz: zmiany zachowania, częstotliwość używania i wpływ substancji na codzienne życie.

Sprawdź też: Co to są dopalacze – jak działają i dlaczego są tak niebezpieczne?

Jak zachowuje się narkoman „na głodzie”?

Potoczne określenie „głód” może oznaczać zarówno silną potrzebę ponownego użycia narkotyku, jak i objawy pojawiające się po jego odstawieniu. Nie ma jednak jednego charakterystycznego sposobu zachowania, ponieważ wiele zależy od rodzaju substancji.

Mogą pojawić się m.in.:

• rozdrażnienie i napięcie,
• niepokój,
• silne skupienie na zdobyciu substancji,
• zaburzenia snu,
• zmiany apetytu,
• obniżony nastrój,
• pobudzenie albo przeciwnie – osłabienie i senność.

Przebieg odstawienia może wyglądać bardzo różnie. Po stymulantach częściej dominują zmęczenie, senność, przygnębienie i silny głód substancji, natomiast po innych narkotykach objawy mogą mieć zupełnie inny charakter. Dlatego samo zachowanie nie pozwala wiarygodnie ocenić, jaki środek został odstawiony ani jak poważny jest problem.

Jakie są wczesne sygnały uzależnienia i kiedy problem staje się poważny?

Najbardziej niepokojąca jest sytuacja, kiedy substancja zaczyna zajmować coraz ważniejsze miejsce w życiu, a osoba stopniowo traci kontrolę nad używaniem.

Szczególną uwagę powinno zwrócić to, że osoba:

• sięga po substancję coraz częściej,
• coraz więcej czasu poświęca na jej zdobywanie, używanie lub dochodzenie do siebie,
• próbuje ograniczyć używanie, ale kolejne próby kończą się niepowodzeniem,
• rezygnuje z wcześniejszych zainteresowań lub aktywności,
• zaczyna wybierać narkotyki kosztem rodziny, pracy, szkoły lub innych obowiązków,
• nadal używa mimo problemów zdrowotnych, psychicznych albo konfliktów,
• zaczyna mieć długi lub podejmuje ryzykowne zachowania,
• doświadcza nasilonych problemów psychicznych, np. paranoi, omamów albo znacznego pogorszenia nastroju.

To właśnie utrata kontroli, rosnące znaczenie substancji i dalsze używanie mimo szkód są znacznie bardziej niepokojące niż pojedyncza zmiana zachowania czy wyglądu.

Sprawdź też: Środki psychoaktywne wśród młodzieży – co dziś bierze młodzież?

Podejrzewasz, że bliska osoba bierze narkotyki? Co możesz zrobić?

Jeśli widzisz niepokojące zmiany, nie musisz od razu wiedzieć, jaki narkotyk został użyty ani mieć pewności, że doszło do uzależnienia. Ważniejsze jest to, jak sytuacja wpływa na życie bliskiej osoby.

• Nie próbuj zdobywać „dowodu” za wszelką cenę. Pojedynczy objaw, wygląd czy domowy test narkotykowy nie odpowiadają na pytanie, czy ktoś jest uzależniony.
• Porozmawiaj wtedy, gdy można nawiązać spokojny kontakt. Zamiast zaczynać od: „Wiem, że bierzesz”, lepiej powiedzieć konkretnie: „Od kilku tygodni prawie nie śpisz, opuszczasz pracę i często prosisz o pieniądze. Martwi mnie to i chciałbym wiedzieć, co się dzieje”.
• Unikaj konfrontacji, jeśli osoba jest silnie pobudzona, paranoiczna lub agresywna. W takiej sytuacji najważniejsze jest bezpieczeństwo.
• Nie czekaj na stuprocentową pewność, żeby poprosić o pomoc. Jeśli zmiany zachowania łączą się z utratą kontroli nad używaniem narkotyków, problemami w relacjach lub kolejnymi nieskutecznymi próbami odstawienia, warto skonsultować sytuację z dobrym terapeutą uzależnień.

W Terapii Nałęczów pomagamy ocenić skalę problemu i zaplanować dalsze leczenie tak, aby nie ograniczało się ono wyłącznie do przerwania używania, ale obejmowało też pracę nad tym, co podtrzymuje nawracające sięganie po substancję.

Sprawdź, jak wygląda dzień w Terapii Nałęczów: Uzależnieni chcą żyć i chcą sobie pomóc, ale choroba bywa silniejsze – wywiad z Małgorzatą Kornacką.

Kiedy zachowanie wymaga natychmiastowej pomocy?

Niektóre objawy mogą świadczyć o poważnym zatruciu, przedawkowaniu albo ostrym kryzysie psychicznym. W takiej sytuacji nie należy czekać, aż „samo przejdzie”.

Dzwoń pod 112, jeśli osoba:

• traci przytomność lub trudno ją dobudzić,
• ma problemy z oddychaniem,
• ma drgawki,
• jest silnie splątana lub nie ma z nią logicznego kontaktu,
• jest skrajnie pobudzona i stanowi zagrożenie dla siebie lub innych,
• ma nasilone omamy, urojenia albo traci kontakt z rzeczywistością,
• mówi o samobójstwie albo podejmuje zachowania zagrażające życiu.

W takich sytuacjach najważniejsze jest bezpieczeństwo i szybka pomoc medyczna, a nie ustalanie, jaką substancję dana osoba zażyła.

FAQ – najczęstsze pytania o typowe zachowania narkomana