Nałóg alkoholowy powoduje rozbicie życia rodzinnego, wiąże się z doświadczeniem trudnych emocji, nierzadko skłania do próby ratowania bliskiej osoby. W skrajnych przypadkach rodzina może zastanawiać się nad tym, jak leczyć alkoholika bez jego zgody. Polskie prawo nie ułatwia jednak podjęcia takich kroków.

Jak leczyć alkoholika – co może zrobić rodzina?

W świetle obowiązującego w Polsce prawa tylko Sąd Rejonowy właściwy według miejsca zamieszkania albo pobytu osoby, której problem dotyczy, może zobowiązać uzależnioną osobę do podjęcia leczenia. Wniosek o zobowiązanie do leczenia do sądu mogą złożyć tylko ściśle określone podmioty, tj. prokurator oraz Miejska lub Gminna Komisja Rozwiązywania Problemów Alkoholowych. Mówiąc inaczej – nawet gdyby bliscy chorego wystąpili z takim wnioskiem, nie zostanie on włączony do postępowania. Co więcej, sąd może zobowiązać do leczenia bliską nam osobę, ale nie zmusić. Czy wobec tego rodzina borykająca się z nałogiem jednego z jej członków nie może nic zrobić? Nie. Pierwszym krokiem, jaki każdy może wykonać, by mieć wpływ na leczenie osoby uzależnionej w swoim najbliższym otoczeniu, jest wypełnienie i złożenie zgłoszenia do Miejskiej lub Gminnej Komisji Rozwiązywania Problemów Alkoholowych.

Jak uzasadnić wniosek do Komisji Rozwiązywania Problemów Alkoholowych

Zgłoszenia składa się w biurze komisji (druk może być dostępny na stronie właściwego urzędu gminy), a wezwania na jej posiedzenia są wysyłane listownie – listem poleconym do osoby, której sprawa bezpośrednio dotyczy, a zwykłym w przypadku wnioskodawców i świadków. Na prośbę wnioskodawcy komisja może wezwać świadków na inną godzinę posiedzenia niż osobę uzależnioną. W zgłoszeniu należy wpisać dane personalne osoby, której problem dotyczy, a także je uzasadnić: kiedy pojawił się problem, czy zdarzają się ciągi alkoholowe, jak picie wpływa na życie rodzinne i dzieci. Można wspomnieć o ewentualnych interwencjach policji, zatrzymaniach do wytrzeźwienia, problemach z pracą spowodowanych alkoholem. Wymieniamy też zaobserwowane objawy zdrowotne takie jak drżenie rąk, problemy z żołądkiem, choroby wątroby itp. Na końcu wniosku podajemy imię i nazwisko świadków oraz dane osoby zgłaszającej. Jeśli osoba nadużywająca alkoholu nie stawia się na posiedzenia komisji, na które jest wzywana, to nie wstrzymuje to biegu sprawy.

Jak leczyć alkoholika, gdy ten odmawia pomocy

Komisja rozwiązywania problemów alkoholowych proponuje osobie zmagającej się z uzależnieniem dobrowolne leczenie odwykowe – jeśli chory przyjmie taką propozycję, postępowanie może zostać zawieszone na pewien okres. Jeżeli osoba uzależniona od alkoholu odmówi i stwierdzi, że nie widzi problemu, komisja skieruje ją na badania do biegłych specjalistów w przedmiocie terapii uzależnień, lekarza psychiatry i psychologa. Biegli ustalają, czy badany jest uzależniony od alkoholu, a w przypadku gdy odpowiedź na to pytanie jest twierdząca, podejmują decyzję, jakiego leczenia wymaga – w szpitalu czy w przychodni czyli czy jest to leczenie w systemie terapii stacjonarnej w ośrodku czy terapii indywidualnej. Jest jednak jedno „ale”. Skierowanie na badanie przez biegłego nie jest wiążące dla głównego zainteresowanego i nie może być na nim wymuszone. Przymusowe skierowanie na badanie może zaistnieć jedynie w takim wypadku, jeśli jest ono wynikiem orzeczenia Sądu Rejonowego, który bada sprawę. Jak była mowa wcześniej, wniosek o zobowiązanie do leczenia kieruje do sądu komisja rozwiązywania problemów alkoholowych lub prokurator.

Sąd bada, czy uczestnik postępowania dopuszcza się jednego z negatywnych zachowań: przyczynia się do rozkładu życia rodzinnego, demoralizuje nieletnich, nie zaspokaja potrzeb rodziny, systematycznie zakłóca spokój, porządek publiczny. Jeśli jedna z powyższych przesłanek występuje, i to łącznie z przesłanką medyczną (czyli stwierdzeniem uzależnienia), sąd orzeka zobowiązanie do leczenia. Kolejny istotny szczegół jest w tym przypadku taki, że wspomniane przesłanki muszę być spełnione na datę orzekania postanowienia, a więc sąd stwierdza, iż na chwilę obecną dana osoba jest uzależniona i dopuszcza się nadużyć na niwie społecznej. Sąd rejonowy może zobowiązać uczestnika postępowania do leczenia w przychodni lub w szpitalu, albo oddalić wniosek, gdy nie jest on zasadny. Do postanowienia sądu uczestnik lub wnioskodawca może wnieść apelację, przysługuje też skarga kasacyjna do Sądu Najwyższego. Postanowienie sądu obowiązuje dwa lata, i jeśli jest prawomocne, sąd podejmuje kroki, które mają na celu wykonanie orzeczenia. Leczenie nadzoruje niekiedy kurator sądowy.